Για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, το Γενικό Λύκειο Αιγείρας συμμετείχε στις «Ημέρες Σωματιδιακής και Αστροσωματιδιακής Φυσικής» του Εργαστηρίου Φυσικής του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος μΝΕΤ. Φέτος, λόγω κακών καιρικών συνθηκών, η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά, την Τετάρτη 1η Απριλίου χωρίς αυτό να αμβλύνει τον ενθουσιασμό των μαθητών.

Συνολικά 23 μαθητές του σχολείου, υπό την καθοδήγηση της υπεύθυνης εκπαιδευτικού, Φυσικού Έφης Μπιλάλη, παρουσίασαν μία εργασία που ξεχωρίζει, με τίτλο: «Ακούγοντας το Σύμπαν: Ηχοποίηση και Οπτικοποίηση της Κοσμικής Ακτινοβολίας με τη Χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης», έδειξαν πώς τα αόρατα κοσμικά σωματίδια που διαπερνούν καθημερινά το σχολείο μας μπορούν να μετατραπούν σε ήχο.

Από τα δεδομένα στον ήχο

Ο σταθμός ανίχνευσης κοσμικής ακτινοβολίας που φιλοξενεί το ΓΕΛ Αιγείρας — ένα από τα 20 σχολεία του δικτύου μCosmics του ΕΑΠ που φιλοξενεί αυτόνομο σύστημα ανίχνευσης — καταγράφει καθημερινά εκατοντάδες κοσμικά συμβάντα. Τρεις ανιχνευτές σπινθηρισμού στο Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών του σχολείου μετρούν τον ηλεκτρικό παλμό που δημιουργεί κάθε κοσμικό σωματίδιο καθώς τους διαπερνά.

Φέτος, οι μαθητές δεν αρκέστηκαν στη στατιστική ανάλυση. Ανέπτυξαν, με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης, έναν αλγόριθμο ηχοποίησης (datasonification) γραμμένο σε γλώσσα Python, που μετατρέπει κάθε καταγεγραμμένο συμβάν σε ήχο. Η ενέργεια του σωματιδίου καθορίζει τον τόνο, η κατεύθυνση άφιξης τη στερεοφωνική κατανομή, η γωνία πτώσης την αντήχηση. «Χρησιμοποιήσαμε Python, στοιχεία τεχνητής νοημοσύνης και μαθηματικά, ώστε να μετατρέψουμε τα δεδομένα σε μια πιο κατανοητή και διαδραστική μορφή», εξηγούν οι μαθήτριες Νικόλ Κόκκαλη και Έλενα Κυριακάκη, που παρουσίασαν την εργασία. Το αποτέλεσμα: ένα βίντεο που συμπυκνώνει δέκα ημέρες μετρήσεων (2.028 συμβάντα, 4 έως 13 Φεβρουαρίου 2025) σε λίγα λεπτά ηχητικής εμπειρίας, με κάθε ήχο να αντιστοιχεί σε ένα πραγματικό κοσμικό σωματίδιο που πέρασε από τους ανιχνευτές στην Αιγείρα. «Ιδιαίτερα ξεχωριστό μέρος της δουλειάς μας ήταν η δημιουργία αυτού του βίντεο», προσθέτουν.

Η ίδια η κ. Μπιλάλη περιγράφει απλά: «Δεν μιλάμε πια για νούμερα σε ένα αρχείο. Μιλάμε για το Σύμπαν που διαπερνά τα πάντα γύρω μας, αθόρυβα, συνέχεια και βρέθηκε ο τρόπος να φτάσει σε όλους, να το ακούσει ο καθένας».

Επιστημονικά αποτελέσματα

Αυτό που κάνει την εργασία να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο τα αποτελέσματα — είναι η προσέγγιση. Για πρώτη φορά στο δίκτυο μΝΕΤ, τα δεδομένα ενός σταθμού μετατράπηκαν σε ηχητική εμπειρία, συνδυάζοντας επιστήμη, προγραμματισμό και δημιουργικότητα σε ένα αποτέλεσμα που μπορεί να το καταλάβει και να το νιώσει ο καθένας. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο κώδικας που ανέπτυξαν οι μαθητές είναι γενικός και επαναχρησιμοποιήσιμος: με ελάχιστες τροποποιήσεις μπορεί να παράγει αντίστοιχο sonification για οποιονδήποτε άλλο σταθμό του δικτύου μΝΕΤ, ανοίγοντας τον δρόμο για πιθανή υιοθέτησή του και από τα υπόλοιπα σχολεία του προγράμματος. «Φέτος δεν παρουσιάσαμε απλώς δεδομένα. Δημιουργήσαμε κάτι που δεν υπήρχε», σημειώνει η κ. Μπιλάλη.

Τεχνητή Νοημοσύνη ως εργαλείο

«Πολλοί συζητούν για την Τεχνητή Νοημοσύνη με φόβο ή με επιφυλακτικότητα. Εμείς επιλέξαμε να τη χρησιμοποιήσουμε ως εργαλείο — όπως ακριβώς χρησιμοποιεί ένας επιστήμονας έναν υπολογιστή. Η επιστημονική σκέψη, οι αποφάσεις, τα ερωτήματα που θέσαμε, όλα ήταν δικά μας. Αυτό θέλω να μάθουν τα παιδιά: ότι η τεχνολογία είναι στα χέρια εκείνου που την κατανοεί», τονίζει η κ. Μπιλάλη. Μια άποψη που επιβεβαιώνουν και τα ίδια τα παιδιά: «Μάθαμε όχι μόνο φυσική, αλλά και πώς να συνδυάζουμε την επιστήμη με την τεχνολογία και τη δημιουργικότητα», λένε η Νικόλ Κόκκαλη και η Έλενα Κυριακάκη.

«Κάθε χρόνο ένα βήμα πιο πέρα»

Η Διευθύντρια του σχολείου Νίκη Καραχάλιου δεν κρύβει τον ενθουσιασμό της: «Αισθάνομαι ιδιαίτερη υπερηφάνεια για τη σταθερή και διαρκή συμμετοχή μας σε αυτή τη διοργάνωση, που έχει πλέον καθιερωθεί ως σημείο αναφοράς για τη σχολική μας κοινότητα. Η φετινή μας παρουσία ανέδειξε με τον πιο δημιουργικό τρόπο τη συνεχή μας εξέλιξη.Κάθε χρόνο προσπαθούμε και καταφέρνουμε να προχωρούμε ένα βήμα πιο πέρα». Ειδική αναφορά κάνει στην υπεύθυνη εκπαιδευτικό: «Η κ. Μπιλάλη, με επιστημονική επάρκεια, αφοσίωση και όραμα, καθοδηγεί σταθερά τους μαθητές σε αυτή τη δημιουργική και εξελισσόμενη πορεία».

Από την πλευρά τους, η Νικόλ Κόκκαλη και η Έλενα Κυριακάκη κλείνουν με μια ευγνωμοσύνη που λέει πολλά: «Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά την καθηγήτριά μας,που χωρίς τη βοήθεια και την καθοδήγησή της δεν θα είχαμε καταφέρει να υλοποιήσουμε αυτή την εργασία».

Μπορούμε να παρακολουθούμε ολόκληρη την παρουσίαση των μαθητών και να «ακούσουμε» κι εμείς το σύμπαν στο youtube: “Ημέρες Σωματιδιακής και Αστροσωματιδιακής Φυσικής 2026”

Η παρουσίαση